Anadolu Halıları
Anadolu'da halı dokuma kültürü yüzyıllardır süregelen bir kültürdür. Anadolu halıları tüm dünyada Türk düğümü diye bilinen ilmek türü ile dokunmaktadır. Bu ilmek türünün diğer isimleri şekli itibari ile kravat düğüm veya bir döneme damgasını vurmuş dünyaca ünlü Manisa Gördes halılarından ötürü Gördes düğümü olarakda adlandırılır. Ama en doğru ve tüm dünyaca bilinen ismi Türk düğümüdür.
 |
| Türk düğümü |
El dokuma halılar kullanılan malzeme kalitesi (yün,pamuk vs) ile motifleri ile
dokuma sıklığı ile kullanılan
kök boya ve renk tonları ile yöresine has işaretler verir. Yalnız bu işaretleri anlamak uzmanlık gerektirir. Çünkü Anadolu
el dokuma halıları çok zengin çeşitliliği temsil eder. Halı dokuma kültürüne hakim hemen hemen her ilimizin kendine has işaretleri olduğu gibi. Yoğun şekilde halı dokuma kültürüne hakim illerimizin köylerine göre işaretler bile vardır. Buda Anadolu'nun kültürel zenginliğinden kaynaklanmaktadır. Örnek olarak vermek gerekirse Konya ilimiz asırlar boyunca yoğun şekilde halı dokuma kültürüne ev sahipliği yapmıştır. Yüzlerce çeşit halısı mevcuttur.
Antik Ladik halısı gayet yumuşak renk tonlarına sahip,
bordür kısımları kapı
motifleri ile bezenmiş, zemin veya aynalarda ibrik vb motifler barındırırken.
Işıklar halısı daha sert renk tonları kullanır bordür kısmında yine sert tonlar ile (koyu kırmızı, lacivert, koyu sarı vs) çiçek motiflerine yer verir. Zeminde dar uzun
madalyon veyahut
göbek motifi kullanılır. İkiside
Konya halısı olmasına rağmen birbirinden çok farklı halılardır. Bunun gibi yüzlerce örnek verilebilir.
 |
| Antika Konya Halısı |
Dünya'nın bilinen
en eski halısı
Pazırık Halısıdır. Asya Hun devleti dönemine ait bir halıdır. İlmek olarak kravat düğüm tekniği yani Türk düğümü kullanılmıştır. Rusya devlet ermitaj müzesinde muhafaza edilmektedir.
 |
| Pazırık Halısı |
- Anadolu Halısı Örnekleri:
Anadolu'da halı dokuma kültürü Türkler yerleştikten sonra yoğunlaşma yaşamıştır. Türkler'in dokuma sanatı çok eski tarihlere dayanır. Hayvanların tüylerinden faydalanma konusunda uzmanlaşmışlardır. Göçebe yaşamak bu yönde eğilimler kazandırmıştır. At kılından çadır, ayakkabı, kuzu derisinden post, koyun yününden
halı,
kilim vs. Anadolu halıları deyince başta İç Anadolu, Ege, Akdeniz, Marmara olmak üzere Türkiye'nin birçok bölgesine ait şehirler akla gelir.
Hereke yün ve ipek,
Uşak halısı ve
eşme kilimleri, Afyon
Dazkırı,
Konya Obruk,
Hotamış,
Aksaray Sultanhanı ve
Taşpınar,
Kayseri Bünyan,
Bürüngüz,
Yahyalı,
Sivas cezaevi,
zara, Kars ve Ardahan Kafkas, Azerbaycan motifli dokuma,
Antalya Döşemealtı, İzmir
Bergama,
Manisa Gördes, Muğla
Fethiye, Erzurum kilimleri, Van ve Hakkari kilimleri ve sayamayacağım daha bir sürü halı yöresi daha. Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgesinde halı dokuma kültürü vardır ama İç Anadolu ve Ege,Akdeniz vs kadar yoğun değildir. Yani her köyün kendine ait halıları kilimleri yoktur. Fakat diğer bölgelerin halı ve kilimleri dokuması yapılmaktadır. Van ve Hakkari de halıdan ziyade kilim dokuması görülür. Van
İran kilim modelleri üzerine ağırlık vermiştir. Hakkari'de ise hem İran hemde Anadolu Türk kilimleri örnek alınır. Mesela meşhur
eli belinde motifi gibi.
Eli belinde motifi Türk kadınını temsil eder ve doğurganlık, bereket anlamı taşıyan bir motiftir. Konya yöresi halılarında çok fazla görülmesinden ötürü bazı bölgelerde Konya eli belinde motifi olarak bilinir. Fakat motif tek bir bölgeye ait değil. Tüm Anadolu'ya aittir. Diğer halıların dokunmasına örnek vermek gerekirse 80 ve 90 lı yıllarda Erzurum ve Tokat'ta Hereke halıları dokunmuştur. Günümüzde hala bolca Tokat dokuması
Hereke halısı ile karşılaşırız. Fakat Erzurum'un kendine has kilimleri de mevcuttur.
 |
| Aksaray Sultanhanı Halısı |
 |
| Antika Dazkırı Halısı |
İpek halılar adı üzerinde anlaşılacağı üzere ipek kozalarından elde edilen iplikler ile dokunur. Yüzde yüz geçkisinden çözgüsüne ve ilmeğine kadar
ipek ile dokunan halılar son derece pahalı ve lüks el sanatlarıdır. Ülkemizde Hereke bölgesinde yoğun olmak üzere Bursa ve bir kaç şehrimiz de daha görülmektedir. Fakat Bursa'nın ipeği yanar döner bir özelliğe sahiptir. Yatımı ile yatımının tersine doğru bakıldığında belirgin ton farklılıkları sergiler. Hereke İpek Halısı ise Dünya genelinde meşhurdur.
Osmanlı dönemi Feshane ve
Ermeni bir kaç usta tarafından dokunan Kumkapı modelleri de
koleksiyonluk değer taşımaktadırlar.
İpek halıların santimetre karesinde 10-30-60 ve daha fazla ilmek sayısı bulunabilir. Dokuma sıklığı ve inceliğine göre kalitesi artar. Ve tamiri dokuması zorlaşır. İpek halısını her
halı tamir ustası tamir edemez. Zaten onların ustaları genellikle büyük boy gözlük kullanırlar. Gözleri bozulduğundan ötürü. Günümüzde Hereke halıları özellikle ipek modelleri maalesef Çin'de taklit edilmektedir.
Çin Halk Cumhuriyeti'nde Hereke Halısı taklidi haberi.Floş ise İç Anadolu'daki
kavak ağaçlarından elde edilen ipeksi bir iplik türüdür.
Kayseri Bürüngüz halılarında sıkça kullanılmıştır. Genellikle Aksaray'daki kavak ağaçlarından elde edilir. Lakin
İtalyan floş da mevcuttur. Bürüngüz halıları her iki çeşit floş türünüde kullanmıştır.
 |
Hereke İpek Halısı Dokuma Detay
|
 |
| Kayseri Bürüngüz Floş Dokuma Detay |
Halının iskeletini geçki ve
çözgü oluşturur.
Geçkiye atkıda denir. Biz
Antika halı tamiri ustaları çözgüye "Tel"de deriz. Bir başından öbür başına komple saçakları oluşturacak şekilde tek parça iptir. Halının iskeleti yün ve ilmekleride yün ise o halıya yüne yün denir. İskeleti pamuk ve ilmekleri yün ise pamuğa yün denir.
Halı tezgahına önce çözgü ipi dizilir. Sonra bir parça kilimlik dokunur. Üzerine sırayla
ilmek atılır ve her satır sıra bittiğinde geçki çekilir. En son dokuma işi bitince tekrar
kilimlik dokunur. Ve
halı saçakları olacak şekilde tezgahtan ayrılır.
 |
| Çözgü çekilen halı dokuma tezgahı |
Anadolu'da Dokuma Kültürü
Anadolu'da sadece halı dokuması meşhur değildir. Daha bir çok konuda el sanatları mevcuttur. Ve
dokuma sanatında da baya zengin portföy sunar Anadolu. Tülü bunların bir örneğidir. Kilim ve halıdan ayrı ama aynı halıdaki gibi Türk düğümü tekniği ile dokunur. Aslında post gibidir baya yüksek
tüy hav oranı vardır. Makine halı sektöründe shaggy tüylü diye bilinen halıların ilham kaynağıdır.
 |
| Konya Tülü Örneği |
Anadolu Çuvalı İç Anadolu çoğu illeri, Balıkesir, Adana ve bir çok ilimizde dokunmuştur.Kilim dokuma tekniği ile dokunur. Çuval şeklinde el dikişi ile dikilir. Un ve tahıl çuvalı olarak kullanılır sonra kenarlarındaki dikişler açılıp yıkanarak kilim olarak kullanılırdı.
 |
| İç Anadolu Çuval Örneği |
Adana'ya özgü yine kilim tekniği kullanılarak dokunan ince ve genelde şerit şerit modeller içeren. İştah açıcı renkleri ile dokunmuş bir el dokuma sofra türüdür. Günümüzde dokuyanı kalmadı diye biliyorum.
 |
| El Dokuma Sofra Örneği |
Yine kilim tekniği dikey formda dokunur. Baş yukarı kısmına halkalar takılarak eskilerde perde görevi gören bir el dokuma türüdür. Günümüzde dokuyanı kalmadı.
 |
| Konya El Dokuma Perde Örneği |
İsmi battaniye olmasına rağmen günümüzde seccade modelleri de dokunmaktadır. Battaniye dokuma tekniği ile dokunur. Eskiden Çobanlar sürüsünü güttüğü yerde uyumak için battaniyeyi yere serip üzerine yatarlardı.
 |
| Siirt Battaniyesi Örneği |
Galeri Çapan ÖZTÜRK
Yakın zamanda kendi filtremden geçmiş Anadolu halıları ve kilim seçkilerini sizlerle buluşturacağım. O zamana kadar Aksaray Halı Yıkama olarak. Antika ve El Dokuma halı yıkama ve tamir hizmeti vermeye devam edeceğim.
 |
| Çapan ÖZTÜRK |
İletişim & danışmanlık
Yorumlar
Yorum Gönder